รวมทุก Serpentine Pavilion ตั้งแต่ปี 2000 ถึงปัจจุบัน

มองอีกมุมหนึ่ง Serpentine Pavilion ก็เปรียบเหมือนลิมิเต็ดเอดิชันในโลกสถาปัตยกรรม งานนี้เปิดรับผู้ออกแบบเพียงหนึ่งรายต่อปี และต้องเป็นสถาปนิกที่ไม่เคยมีผลงานสร้างใน UK มาก่อน นั่นหมายความว่าทุกหนึ่งพาวิลเลียนคือผลงานเปิดตัวใน UK ของใครสักคนโดยปริยาย

ตัวอาคารจะถูกสร้างขึ้นในเดือนมิถุนายนบนสนามหญ้าใน Kensington Gardens เปิดให้ชมยาวไปจนถึงตุลาคม จากนั้นก็จะถูกขายต่อและหายไปจากสวน สูตรความ “หายาก” แบบนี้ทำให้ที่นี่กลายเป็นหมุดหมายที่ต้องมาให้ได้ และแทบจะเหมือนว่าช่วงเวลาที่พาวิลเลียนตั้งอยู่บนไซต์ ก็ทำหน้าที่เป็น “ช่วงวางขายจำกัดเวลา” ไปในตัว

ตั้งแต่ปี 2000 มี Serpentine Pavilion ถูกคอมมิชชั่นแล้ว 25 ครั้ง—หนึ่งโครงการไม่ได้ถูกสร้างจริง และอีกหนึ่งปีหายไปกับช่วงโควิด ส่วนที่เหลือกระจายตัวไปตั้งอยู่ตามที่ดินส่วนตัว มหาวิทยาลัย หรือสวนของพิพิธภัณฑ์ต่าง ๆ

ผลงานล่าสุดเป็นของสตูดิโอจาก Mexico City อย่าง Lanza Atelier ที่เพิ่งเปิดตัวพาวิลเลียนของตัวเองเมื่อต้นเดือนนี้ และทำให้เราย้อนกลับไปเปิดแฟ้มประวัติศาสตร์ดูทุกครั้งที่ผ่านมา ที่นี่คุณจะได้พบกับทุก Serpentine Pavilion ทั้งอดีตและปัจจุบันครบถ้วน

Zaha Hadid, 2000

รวมภาพ Serpentine Pavilion ทุกปีตั้งแต่ปี 2000 ถึงปัจจุบัน

โปรแกรมนี้เริ่มต้นจากปัญหาเชิงปฏิบัติจริง ๆ: Serpentine ต้องการโครงสร้างชั่วคราวเพื่อจัดดินเนอร์ระดมทุนในโอกาสครบรอบ 30 ปี และจึงเชิญ Hadid มาออกแบบ ผลลัพธ์คือหลังคาเหล็กและอะลูมิเนียมขนาด 600 ตารางเมตร พร้อมโครงหลังคาแบบสามเหลี่ยมที่แตกตัวเป็นระนาบเรขาคณิตคมกริบ เล่นระดับทั้งมุมและความสูง

นี่คือโปรเจ็กต์แรกของ Hadid ที่ถูกสร้างจริงใน UK และใช้เวลาก่อสร้างเพียงหกสัปดาห์ กติกาที่ว่าพาวิลเลียนทุกครั้งต่อจากนี้จะต้องเป็นงานเปิดตัวใน UK ของสถาปนิกรายนั้น ๆ ก็เริ่มต้นจากตรงนี้เอง แบบแทบจะบังเอิญ

Daniel Libeskind, 2001

พาวิลเลียนของ Libeskind ชื่อ Eighteen Turns สร้างจากระนาบโลหะบางใสหลายชั้น พับต่อเนื่องกันคล้ายงานโอริกามิ เมื่อผู้ชมเดินผ่าน แผ่นระนาบเฉียงเหล่านี้จะบีบและเปิดพื้นที่รอบตัว เกิดประสบการณ์ที่เปลี่ยนไปทุกครั้งตามมุมมองที่เข้าไปสัมผัส

Toyo Ito with Cecil Balmond, 2002

Ito และวิศวกร Cecil Balmond สร้างรูปทรงของพาวิลเลียนด้วยการใช้อัลกอริทึมกับลูกบาศก์หมุน ผลลัพธ์คือเปลือกอาคารเหล็กและกระจกที่ประกอบจากแผงสามเหลี่ยมจำนวนมาก รับและหักเหแสงแตกต่างกันไปในแต่ละช่วงเวลาของวัน

Oscar Niemeyer, 2003

ในวัย 95 ปี Niemeyer ออกแบบกล่องคอนกรีตสีขาวสะอาดที่ยกตัวสูงจากพื้น 1.5 เมตรบนเสากลางเพียงต้นเดียว เชื่อมด้วยทางลาดโค้งยาวและบันได รูปทรงลอยตัวนี้สร้างพื้นที่กลางแจ้งร่มเงาใต้ถุน และฮอลล์เรียบง่ายโปร่งโล่งด้านบน—สไตล์ที่เป็นซิกเนเชอร์ในภาษาสถาปัตยกรรมของ Niemeyer ตั้งแต่ยุค 1940s

MVRDV (unbuilt), 2004

สตูดิโอจากเนเธอร์แลนด์อย่าง MVRDV ได้รับคอมมิชชั่น แต่แบบของพวกเขา—โครงสร้างขนาดมหึมาคล้ายภูเขาสูงทอดตัวเหนือสนามหญ้าหลายเมตร—ไม่สามารถสร้างจริงได้ภายในงบประมาณและกรอบเวลาก่อสร้างหกเดือน จึงยังคงเป็นคอมมิชชั่นเดียวในประวัติศาสตร์พาวิลเลียนที่ไม่เคยถูกสร้างขึ้นจริง

Álvaro Siza & Eduardo Souto de Moura, 2005

สองสถาปนิกชาวโปรตุเกสออกแบบพาวิลเลียนจากกริดสี่เหลี่ยมที่ค่อย ๆ ถูกดัดและบิดเบี้ยว จนกลายเป็นโครงสร้างไม้โค้งคลื่นนุ่มนวล คานไม้ที่ขัดกันเหนือศีรษะในองศาต่าง ๆ ทำให้เกิดเพดานโปร่งแบบ lattice ที่กรองแสงและสร้างบรรยากาศแตกต่างกันไปทั่วทั้งผัง โครงการนี้ถูกตั้งใจให้เป็นบทสนทนาโดยตรงกับอาคาร Serpentine Gallery สไตล์นีโอคลาสสิกที่ตั้งอยู่เคียงกัน

Rem Koolhaas with Cecil Balmond, 2006

พาวิลเลียนนี้แบ่งเป็นสองส่วน: โถงวงกลมระดับพื้นดินที่กั้นด้วยผนังโพลีคาร์บอเนต และหลังคาทรงไข่แบบเป่าลมขนาดใหญ่ลอยอยู่ด้านบน ซึ่งสามารถยกขึ้นให้ลอยเหนือพื้นที่ หรือกดลงมาปิดล้อมทั้งหมดได้ ตอนกลางคืนหลังคาจะถูกส่องสว่างจากด้านใน Koolhaas ใช้พื้นที่นี้จัดโปรแกรมสัมภาษณ์แบบมาราธอน 24 ชั่วโมงกับเหล่าศิลปิน นักการเมือง และสถาปนิก

Olafur Eliasson & Kjetil Thorsen, 2007

Eliasson และ Thorsen สร้างทางลาดไม้ทรงเกลียวกว้างที่บิดตัวจากพื้นขึ้นไปสู่แพลตฟอร์มสูงราวหกเมตร ทำให้โครงสร้างจากภายนอกดูคล้ายวัตถุหมุนแบบไจโรสโคป ผู้ชมที่เดินขึ้นไปด้านบนจะมองเห็น Serpentine Gallery ถูกล้อมกรอบอยู่ด้านล่าง ราวกับกลับด้านความสัมพันธ์ตามปกติระหว่างอาคารหลักกับพาวิลเลียน

Frank Gehry, 2008

พาวิลเลียนของ Gehry เป็นโครงสร้างไม้และเหล็กที่โดดเด่นด้วยระนาบหลังคาขนาดใหญ่ซ้อนทับกันในระดับและมุมที่ไม่สม่ำเสมอ พาดอยู่บนโครงเหล็กเปลือย ปลายด้านหนึ่งมีแผงไม้โค้งสะท้อนเสียงที่ออกแบบมาเพื่อเสริมอะคูสติกสำหรับคอนเสิร์ตยามค่ำ แม้ Gehry จะเป็นสถาปนิกระดับตำนานมาหลายทศวรรษ แต่นี่กลับเป็นอาคารหลังแรกของเขาที่สร้างเสร็จในอังกฤษ

SANAA, 2009

SANAA เลือกสร้างบรรยากาศนิ่งสงบด้วยพาวิลเลียนที่มีเพียงหลังคาอะลูมิเนียมแผ่นใหญ่เพียงแผ่นเดียว ขัดจนเงาเหมือนกระจกให้สะท้อนภาพสวนและท้องฟ้าเหนือศีรษะผู้คนขณะเดินลอด เสาเหล็กเรียวบางรองรับหลังคาอย่างเบาบาง ถูกวางโดยไม่ยึดกับแพตเทิร์นตายตัว พื้นที่รอบด้านเปิดโล่งไร้ผนังกั้น

Jean Nouvel, 2010

Nouvel ย้อมพาวิลเลียนทั้งหลังให้เป็นสีแดงจัดเพียงสีเดียว—ได้แรงบันดาลใจจากรถบัสและตู้โทรศัพท์สีแดงของ London—และเรียงร้อยองค์ประกอบจากระนาบหลังคายื่นแบบคานยื่น เสาต่างระดับ ผนังและหลังคากระจกสีแดง สีสันที่จัดจ้านตัดกับสีเขียวของ Kensington Gardens อย่างชัดเจนจนมองเห็นตัวอาคารได้จากอีกฟากของสวน

Peter Zumthor with Piet Oudolf, 2011

พาวิลเลียนของ Zumthor ในชื่อ “A Garden in a Garden” เป็นกล่องไม้สีเข้มทรงยาวที่โอบล้อมสวนกลางแจ้งสว่างสดใสไว้ตรงกลาง ผู้ชมเข้าสู่ตัวงานผ่านช่องแคบในผนังด้านนอก ลัดเลาะไปตามโถงมืด ก่อนจะโผล่ออกมาสู่คอร์ตยาร์ดเขียวชอุ่มด้านในที่ Piet Oudolf นักออกแบบสวน ปลูกพืชล้มลุกหลายปีและหญ้านานาชนิดหนาแน่น ให้ดอกใบผลัดเปลี่ยนไปตลอดฤดูร้อน

Herzog & de Meuron & Ai Weiwei, 2012

แทนที่จะสร้างขึ้นสูง Herzog & de Meuron และ Ai Weiwei เลือกขุดลงไปในพื้นไซต์ แหวกสนามหญ้าเผยให้เห็นชั้นดินด้านล่าง และฐานรากที่ถูกอัดแน่นจากพาวิลเลียนทุกครั้งก่อนหน้า เสาเหล็ก 12 ต้นผุดขึ้นจากพื้นขุดต่ำ แต่ละต้นแทนหนึ่งปีในอดีต รองรับหลังคาวงกลมแบนระดับสายตา เกิดเป็นพื้นที่กึ่งใต้ดินที่ทำให้ประวัติของโปรแกรมถูกจับต้องได้จริง

Sou Fujimoto, 2013

พาวิลเลียนของ Fujimoto เป็นโครง lattice คล้ายก้อนเมฆ สร้างจากเสาเหล็กสีขาวขนาดเล็กประมาณเส้นรอบนิ้วเรียงร้อยกัน โครงสร้างโปร่งมองทะลุได้จากทุกมุม ไม่มีทั้งผนังหรือขอบเขตภายในที่ชัดเจน และค่อย ๆ ไล่ระดับให้บางลงที่ขอบ จนเหมือนละลายกลมกลืนไปกับภูมิทัศน์รอบตัวแทนที่จะจบลงด้วยเส้นแบ่งแข็งทื่อ

Smiljan Radić, 2014

สำหรับพาวิลเลียนของเขา Radić วางเปลือกทรงกระบอกไฟเบอร์กลาสสีขาวโปร่งแสงขนาดใหญ่ให้สมดุลอยู่บนกองหินเหมืองหยาบ ๆ ที่ยังไม่ได้แต่งผิว แผงไฟเบอร์กลาสบางพอให้แสงนุ่ม ๆ ซึมผ่านผนัง สร้างประกายเรืองอ่อนทั่วภายใน พื้นที่ด้านในจัดรอบลานกลางแจ้งตรงกลาง พร้อมที่นั่งมีหลังคาคลุมล้อมรอบเป็นวง

SelgasCano, 2015

อาจจะเป็นพาวิลเลียนที่สีสันจัดจ้านที่สุดในลิสต์ SelgasCano สร้างโครงสร้างทรงอุโมงค์จากโค้งเหล็กที่หุ้มด้วยแผ่นฟิล์ม ETFE สองชั้น—ด้านในเป็นสีขาวโปร่งแสง ส่วนด้านนอกพิมพ์ลวดลายสีสด เมื่อต้องแสงแดด แสงส่องผ่านสองชั้นฟิล์มทำให้สีผสมและเปลี่ยนโทนตลอดทั้งวัน ภายในจึงไล่เฉดตั้งแต่เหลือง เขียว ไปจนถึงน้ำเงินตามมุมกระทบของแสง

Bjarke Ingels Group, 2016

BIG สร้างโครงสร้างที่ดูคล้ายซิป ด้วยการซ้อนก้อนอิฐไฟเบอร์กลาสกลวงจำนวน 1,800 ก้อนเป็นผนังต่อเนื่องที่แยกตัวออกเป็นสองด้านโค้งแล้วพาดโค้งเหนือศีรษะ เพราะอิฐกลวงและเปิดทั้งสองด้าน ผนังจึงดูทึบเมื่อมองตรง แต่กลับโปร่งเมื่อมองเฉียง ฉบับปี 2016 ยังเปิดตัวโครงสร้างย่อยขนาดเล็กชื่อ Summerhouse อีกสี่หลังโดยสถาปนิกคนอื่น กระจายตัวรอบพื้นที่ เป็นครั้งแรกที่โปรแกรมขยายจากคอมมิชชั่นเดียวออกไป

Diébédo Francis Kéré, 2017

Kéré ได้แรงบันดาลใจจากต้นไม้ใหญ่กลางเมือง Gando บ้านเกิดใน Burkina Faso ที่ผู้คนมาชุมนุมหลบแดดใต้ร่มไม้ในตอนกลางวัน โครงสร้างมีหลังคาเหล็กสีครามทรงกรวยกว้าง แผ่เลยออกไปไกลกว่าผนังด้านล่างเพื่อสร้างร่มเงารอบขอบพื้นที่ ตรงกลางหลังคาเว้นช่องรับน้ำฝนและส่งต่อผ่านเสาหลักลงสู่พื้น เป็นเทคนิคที่หยิบยืมมาจากวิธีการก่อสร้างพื้นถิ่นของภูมิภาคนี้

Frida Escobedo, 2018

Escobedo สร้างคอร์ตยาร์ดที่โอบล้อมด้วยผนังจากกระเบื้องมุงหลังคาคอนกรีตมาตรฐานของ UK นำมาเรียงซ้อนจนเกิดเป็นผิว lattice สลับช่องว่างให้แสงและลมทะลุผ่านเป็นเสี้ยว ๆ ด้านบนส่วนที่มีหลังคาคลุมใช้ฝ้าเพดานกระจกเงาสะท้อนแพตเทิร์นกระเบื้องกลับลงมา ขณะที่สระน้ำรูปสามเหลี่ยมตื้น ๆ ที่ปลายด้านหนึ่งสะท้อนภาพท้องฟ้า

Junya Ishigami, 2019

Ishigami นำเสี้ยวหนึ่งของบรรยากาศทางตอนเหนือของ England มาสู่ London ด้วยการกรุหลังคาพาวิลเลียนด้วยหิน Cumbrian slate ดิบราว 61 ตัน เรียงซ้อนกันเป็นชั้นบนผิวที่ลาดเอียงอย่างนุ่มนวล ให้ปลายด้านต่ำสุดดูเหมือนงอกขึ้นมาตรงจากพื้นหญ้า ใต้แผ่นหินมีเสาเหล็กเรียวบางถึง 106 ต้นค้ำอยู่ จัดวางอย่างไม่เป็นระเบียบ คล้ายป่าไร้แพตเทิร์น เมื่อมองจากระยะไกล หลังคาหินหนักดูราวกับลอยตัวอยู่ และภายใต้หลังคานั้น พื้นที่ต่ำ มืด และปิดล้อมเหมือนถ้ำ

Sumayya Vally / Counterspace, 2021

พาวิลเลียนของ Vally ใช้ไม้อัดตัดด้วยเครื่อง CNC เคลือบไมโครซีเมนต์สีชมพูและเทา จัดเรียงไม่ให้เป็นอาคารปิดชิ้นเดียว แต่แตกองค์ประกอบออกเป็นชิ้นย่อยกระจายตัวบนสนามหญ้า รูปทรงและเรขาคณิตต่าง ๆ ถูกดึงมาจากงานรีเสิร์ชเกี่ยวกับพื้นที่พบปะไม่เป็นทางการทั่ว London ไม่ว่าจะเป็นมัสยิด ร้านหนังสือชุมชน เวทีซาวนด์ซิสเท็ม หรือแผงลอยตลาดนัด

Theaster Gates, 2022

ศิลปิน Theaster Gates สร้างทรงกระบอกเส้นผ่านศูนย์กลาง 16 เมตร จากคานไม้รมดำวางซ้อนในแนวนอน พร้อมช่องเปิดหลังคาทรงกรวย ภายในเป็นห้องวงกลมเพียงห้องเดียว มีที่นั่งรอบขอบวง และ oculus ด้านบนเปิดมองท้องฟ้า Gates ออกแบบพื้นที่นี้เพื่อรองรับเสียงโดยเฉพาะ ทั้งรูปทรงกระบอกและผิวไม้ด้านในถูกจูนมาเพื่อการแสดงสด ตลอดช่วงเวลาที่ตั้งอยู่ในสวน “Black Chapel” กลายเป็นพื้นที่จัดดนตรี การอ่าน และการรวมตัวของชุมชน ซึ่ง Gates บรรยายว่าเป็นสเปซในสายธารประเพณีของโบสถ์เล็ก ๆ แนว nonconformist

Lina Ghotmeh, 2023

“À Table” ของ Ghotmeh เป็นพาวิลเลียนเก้าด้านที่สร้างผนังจากแผงไม้โปร่ง เจาะช่องเป็นรูปใบไม้ให้แสงจากสวนด้านนอกกรองเข้ามาเป็นลายเงาเคลื่อนไหวไปเรื่อย ๆ บนพื้นด้านใน ภายในจัดสเปซรอบโต๊ะยาวตัวเดียวสำหรับการนั่งร่วมกัน Ghotmeh อธิบายว่าพาวิลเลียนนี้พูดถึงการมารวมตัวรอบโต๊ะในฐานะรูปแบบพื้นฐานที่สุดของ “สถาปัตยกรรมของมนุษย์”

Minsuk Cho / Mass Studies, 2024

พาวิลเลียนนี้จัดองค์ประกอบเป็นอาคารปิดและกึ่งปิดห้าหลัง แยกจากกันและเรียงรายรอบคอร์ตยาร์ดกลางแจ้งที่ตั้งใจเว้นว่างไว้ รายละเอียดนี้อ้างอิง madang—ลานกลางแจ้งในบ้านเกาหลีแบบดั้งเดิมที่ถูกมองว่าเป็นหัวใจทางสังคมของบ้าน ไม่ใช่พื้นที่เหลือทิ้ง อาคารทั้งห้าหลังถูกพัฒนาร่วมกับศิลปิน คอมโพสเซอร์ หรือภัณฑารักษ์ต่างคนต่างบทบาท ทำให้แต่ละหลังมีคาแรกเตอร์เฉพาะตัว จนบรรยากาศรวมดูใกล้เคียงหมู่บ้านเล็ก ๆ มากกว่าพาวิลเลียนหลังเดียว

Marina Tabassum, 2025

ต้นไม้เดิมที่อยู่ในพื้นที่กลายเป็นหัวใจของพาวิลเลียนของ Tabassum ซึ่งมีรูปทรงโค้งยาวทรงสี่เหลี่ยม ผิวภายนอกหุ้มด้วยแผงโพลีคาร์บอเนตโปร่งแสง เพราะโครงสร้างไม่เคยถูก “ปิด” อย่างสมบูรณ์ จึงเปิดรับสวนรอบด้านอยู่เสมอ และหลังจากจบชีวิตในผืนสีเขียวของ London แล้ว มันถูกวางแผนให้กลายเป็นห้องสมุดในที่อื่น Tabassum เคยกล่าวไว้ว่า “สถาปัตยกรรมมักไขว่คว้าความยั่งยืนถาวรเสมอ แต่ในพาวิลเลียนของฉัน ไอเดียเรื่องความไร้กาลเวลาได้เปลี่ยนคำจำกัดความไปแล้ว”

Lanza Atelier, 2026

เมื่อต้นเดือนที่ผ่านมา Lanza Atelier เพิ่งเผยโฉมพาวิลเลียนปี 2026 ซึ่งได้แรงบันดาลใจจากองค์ประกอบสถาปัตยกรรมที่เรียกว่า “serpentine”—กำแพงอิฐโค้งประเภทหนึ่งที่มักพบในมณฑล Suffolk ของอังกฤษ แต่จริง ๆ แล้วมีต้นกำเนิดจากอียิปต์โบราณ งานติดตั้งนี้ใช้ก้อนอิฐโทนแดงกว่า 30,000 ก้อนเรียงตัวคดเคี้ยวไปรอบสวน และบรรจุเฟอร์นิเจอร์ที่สตูดิโอออกแบบเองไว้ด้านในอย่างเต็มรูป